Μικροπλαστικές Ίνες & Διασπώμενες Σακούλες

Μελέτη της Ρύπανσης Μικροσκοπικών Πλαστικών Ινών στις Ελληνικές Θάλασσες

Η πληροφορία που διοχετεύεται και η εντύπωση που επικρατεί στο κοινό, είναι ότι τα πλαστικά αργούν να θρυμματιστούν, γι’ αυτό και η συλλογή τους από τις ελληνικές παραλίες αποκτά επετειακό χαρακτήρα και γίνεται λίγο πριν την έναρξη της τουριστικής περιόδου και κυρίως στις τουριστικές παραλίες. Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι τύποι πλαστικού, βοηθούμενοι από την ηλιακή ακτινοβολία και το αλάτι θρυμματίζονται μέσα σε διάστημα μηνών (ή ακόμα και σε λίγες εβδομάδες, ανάλογα με τον τύπο πλαστικού). Τι γίνεται όμως, με το πλαστικό που εξαφανίζεται από μπροστά μας: Τα πλαστικά, θρυμματίζονται σε πολυάριθμα μικρά και μικροσκοπικά κομμάτια τα οποία καταλήγουν να πλέουν στην επιφάνεια της θάλασσας. Τα μικροπλαστικά (μικροσκοπικές ίνες) εναποτίθενται σε παραλιακά ιζήματα όπου πιστεύεται ότι συσσωρεύονται και αποτελούν μία αυξανόμενη απειλή για την υγεία ανθρώπων και οικοσυστημάτων. Η διασπορά των μικροπλαστικών είναι τόσο μεγάλη που θεωρείται πλέον ότι όλα τα ψάρια, ή όλοι οι οργανισμοί που τρέφονται με ψάρια (συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου), περιέχουν σε κάποιο βαθμό μικροπλαστικές ίνες στο σωματικό τους ιστό.

Η προέλευση αυτών των πλαστικών είναι γνωστή και σίγουρα δεν προέρχεται μόνο από τα σκουπίδια που εναποθέτει ο εγχώριος και ξένος τουρισμός στις ελληνικές παραλίες. Ως επί το πλείστον προέρχονται από τις εκατοντάδες παράνομες χωματερές που λειτουργούν στις “πίσω αυλές” των νησιών και παράκτιων περιοχών, οι οποίες τροφοδοτούν ασταμάτητα με πλαστικό δηλητήριο το φυσικό περιβάλλον. Ειδικά σε συνθήκες με έντονα καιρικά φαινόμενα τα πλαστικά μεταφέρονται στη θάλασσα και χαράσσουν πλέον νέους δρόμους επικοινωνίας μεταξύ των νησιών. Μόνο που στις μέρες μας οι νησιωτικές κοινωνίες ανταλλάσσουν σκουπίδια και όχι πολιτισμό όπως συνέβαινε κάποτε.

Με στόχο την αξιολόγηση της έκτασης που έχει λάβει η ρύπανση των παραλιακών ιζημάτων με μικροπλαστικά, η επιστημονική ομάδα του Αρχιπελάγους διεξάγει έρευνα αφιλoκερδώς, στις ελληνικές ακτές και στην τουρκική ακτή του Αιγαίου. Δείγματα άμμου συλλέγονται από ερευνητές και εθελοντές από όλη την Ελλάδα. Τα δείγματα αυτά αναλύονται διαχωρίζοντας τα μικροσκοπικά πλαστικά από τα ιζήματα και στη συνέχεια τα πλαστικά αναλύονται για τον καθορισμό του τύπου τους (χρησιμοποιώντας υπέρυθρη φασματοσκοπία μετασχηματισμού Fourier).

Τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνας κρίνονται ανησυχητικά, αφού όλες οι παραλίες, που ελέγχθηκαν περιέχουν στο ίζημα τους, άλλες σε μικρό και άλλες σε πολύ υψηλό επίπεδο, μικροσκοπικές ίνες πλαστικού. Όπως διαφαίνεται και από τους παρακάτω πίνακες, η ρύπανση δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των αστικών κέντρων, αφού και στις παραλίες νησιών του Αιγαίου παρατηρούμε ανάλογα επίπεδα ρύπανσης, γεγονός που εν πολλοίς χρεώνεται στους παράγοντες που αναφέραμε παραπάνω.

Στο τέλος Απριλίου αναμένονται αποτελέσματα από τα δείγματα που έχουν συγκεντρωθεί από μεγάλο μέρος της ελληνικής ακτογραμμής, η οποία και αποτελεί τη μεγαλύτερη στην Ε.Ε με έκταση 15.000χλμ2. Το γεγονός αυτό θα μας επιτρέψει να έχουμε μία αντιπροσωπευτική εικόνα της κατάστασης σε όλη την επικράτεια.

Θεωρούμε, πως κάθε καμπάνια που συνοδεύει την έναρξη της καλοκαιρινής σεζόν και προτρέπει τους πολίτες σε γενική εκστρατεία καθαρισμού των παραλίων από σκουπίδια στερείται ουσιαστικής και λογικής βάσης. Εκτός, αν το ζητούμενο είναι ο καθαρισμός τους για λόγους αισθητικούς και εμπορικούς. Για να μην κάνουμε διακοπές αγκαλιάζοντας κάθε λογής σκουπίδι και να εμφανίζουμε έξωθεν μία εικόνα πλασματική, με καθαρή την αυλή του σπιτιού μας (πολυσύχναστες παραλίες) και βρώμικο μέχρι λιποθυμίας τον ακάλυπτο μας (τις απόμερες και μη εμπορικά αξιοποιήσιμες παραλίες).


Για όλους εκείνους που δεν τους αντιπροσωπεύει η παραπάνω πρακτική δηλώνουμε εμφατικά πως η χρονική περίοδος που διανύουμε είναι ιδιαίτερη κρίσιμη, καθώς όσο περνούν οι μέρες και ανεβαίνει η θερμοκρασία, τα εκτεθειμένα πλαστικά αποσυντίθενται με γρηγορότερους ρυθμούς και γίνονται πολύ πιο επικίνδυνα υπό τη μορφή των μικροσκοπικών πλαστικών ινών που λαμβάνουν. Οι συνέπειες για το περιβάλλον γίνονται μη αναστρέψιμες, γιατί δεν υφίσταται αντιμετώπιση του προβλήματος μετά τη διάσπαση των πλαστικών, ενώ για την υγεία μας κρίνονται πέραν του δέοντος ανησυχητικές, γιατί τα μικροπλαστικά θα έχουν ήδη καταλάβει μεγαλύτερη θέση στην τροφική αλυσίδα..
Όσοι αντιλαμβάνονται το πρόβλημα, θα πρέπει να αντιδράσουν άμεσα και χωρίς να περιμένουν οργανωμένες εκστρατείες ορμώμενες εξ Αθηνών.

Το πρόβλημα είναι στην πόρτα μας και πρέπει να το αντιμετωπίσουμε με συντονισμένες πρωτοβουλίες των τοπικών κοινωνιών, ενεργοποιώντας ταυτόχρονα τον παράγοντα “ατομική ευθύνη” και ξεπερνώντας τη φυσική και πνευματική μας σκλήρυνση. Τα πλαστικά στις ακτές δεν είναι μέρος του τοπίου, αποτελούν παράσιτα που πρέπει να αποβάλλονται.

Σχετικά Άρθρα:

Αόρατα πλαστικά πνίγουν τις ακτές, Γιάννης Φώσκολος, Έθνος, 26-3-09

Πλαστική απειλή στο Αιγαίο, της ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 7-6-2009

Ινες πλαστικού στις παραλίες απειλούν την υγεία μας, Του Γιαννη Eλαφρου, Καθημερινή, 13-06-09

Διασπώμενες Πλαστικές Σακούλες: Εχθρικές προς το περιβάλλον - Φιλικές για κάποιους άλλους

Πολύς ο λόγος για τις πλαστικές σακούλες που έχουν κατακλύσει εδώ και μισό αιώνα κάθε γωνιά του πλανήτη μας. Υπερμεγέθη νούμερα, τόσο για την ποσότητα τους (υπολογίζεται ότι μέχρι το 2003 χρησιμοποιούνταν κάθε χρόνο 500 δις -1 τρις πλαστικές σακούλες) όσο και για τον χρόνο εξαφάνισης τους από το φυσικό περιβάλλον, που οποιαδήποτε επαλήθευση στερείται ακριβούς τεκμηρίωσης. Το Αρχιπέλαγος, Ι.Θ.Α.Π.Ε.Α παίρνει τεκμηριωμένη θέση στο ζήτημα της χρησιμότητας των εναλλακτικών τσαντών που κυκλοφορούν στο εμπόριο και στην καταφαινόμενη φενάκη που καλύπτει το ζήτημα. Με την αύξηση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης τα τελευταία χρόνια και των παράπλευρων επιχειρηματικών ωφελειών που προκαλεί, έχει αναπτυχθεί έντονος διάλογος γύρω από τις επιπτώσεις που επιφέρουν οι πλαστικές σακούλες στο φυσικό περιβάλλον και γίνονται προσπάθειες για αντικατάσταση τους με τσάντες φιλικές προς το περιβάλλον.
Σε αυτό το παιχνίδι, που καλοπροαίρετα ή τεχνηέντως έχει στηθεί, συμμετέχουν πολλοί. Επιστήμονες, πολυδιαφημιζόμενες περιβαλλοντικές Οργανώσεις, ακόμα και όψιμα ευαισθητοποιημένες πολυεθνικές εταιρείες και αλυσίδες σούπερ-μάρκετ.

Δύο είναι οι κύριες εκδοχές που προτάσσονται ως απάντηση στο πρόβλημα:
Αρχικά οι φωτο-διασπώμενες σακούλες, τις οποίες βαφτίζουν για προφανείς λόγους φωτο – βιοδιασπώμενες. Περιέχουν πολυαιθυλένιο, έναν χημικό καταλύτη, με προ-οξειδωτικά πρόσθετα (με την ένδειξη PE-HD) το οποίο διασπά ταχύτερα την πλαστική σακούλα, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί ότι την μετατρέπει σε προϊόν κατάλληλο για κομποστοποίηση. Χαρακτηρίζονται επίσης ως ανακυκλώσιμες, με αμφίβολο όμως αποτέλεσμα καθώς η ανάμειξη ενός υλικού από πολυαιθυλένιο με προ-οξειδωτικά πρόσθετα, με ένα υλικό από σκέτο πολυαιθυλένιο ακυρώνει τη διαδικασία της ανακύκλωσης, γιατί τα προ-οξειδωτικά στοιχεία οδηγούν στην καταστροφή του παράγωγου υλικού.

Τέλος χαρακτηρίζονται και οικολογικές. Ωστόσο η οικολογικότητα τους αναιρείται από την ιδιότητα τους να διασπώνται γρήγορα σε μικροσκοπικά κομμάτια. Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας είναι επιβαρυντικά ιδιαίτερα για τα οικοσυστήματα στεριάς και θάλασσας και τους οργανισμούς που ζουν σε αυτά. Οι περισσότεροι τύποι πλαστικού, βοηθούμενοι από την ηλιακή ακτινοβολία και το αλάτι θρυματίζονται μέσα σε διάστημα μηνών (ή ακόμα και σε λίγες εβδομάδες, ανάλογα με τον τύπο πλαστικού). Το Αρχιπέλαγος, μόλις προ ολίγων ημερών έδωσε στη δημοσιότητα τα πρώτα στοιχεία από σχετική έρευνα σχετικά με τις μικροσκοπικές ίνες πλαστικού που βρίσκονται πλέον διάσπαρτες σε κάθε ακτή της ελληνικής επικράτειας και στο σωματικό ιστό κάθε ζωντανού θαλάσσιου οργανισμού. (Διαβάστε το σχετικό άρθρο του Αρχιπελάγους εδώ...)

Η δεύτερη εκδοχή είναι οι βιοδιασπώμενες σακούλες που κατασκευάζονται από άμυλο, μη (;) γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι κ.α, οι οποίες δεν ανακυκλώνονται, ωστόσο έχουν τη δυνατότητα να βιοδιασπώνται σε συνθήκες κομποστοποίησης. Οι ενδοιασμοί είναι και εδώ αρκετοί καθώς δεν γνωρίζουμε πάντα την προέλευση των πρωτογενών υλικών παραγωγής, ούτε την ενεργειακή κατανάλωση που απαιτείται για την παρασκευή τους. Επίσης, το γεγονός ότι πρόκειται για πιο ακριβό προϊόν, το καθιστά προφανώς ασύμφορο για τις επιχειρήσεις.

Τα αποτελέσματα πολύμηνης έρευνας του Αρχιπελάγους σχετικά με το θέμα έδειξαν τα κάτωθι:

Στις ίδιες συνθήκες κομποστοποίησης τοποθετήθηκαν και τα δύο είδη τσαντών για επτά μήνες. Στις παρακάτω φωτογραφίες διαφαίνεται ο βαθμός βιοδιάσπασης των μεν και των δε.









Οι βιοδιασπώμενες σακούλες από μη γενετικά τροποποιημένο καλαμόκι βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αποσύνθεσης έπειτα από 7 μήνες σε συνθήκες κομποστοποίησης

















Οι Φωτο-διασπώμενες σακούλες διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση, λόγω της μη έκθεσης τους στο φως. Ωστόσο, ο βαθμός βιοδιάσπασης τους είναι μηδαμινός.







Τα συμπεράσματα που προκύπτουν, από την έρευνα η οποία συνεχίζεται, είναι ξεκάθαρα.
Τη νύχτα σβήνεις το φως για μία ώρα και κρύβεσαι. Τη μέρα, ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον. Ούτε για ένα λεπτό.

Η θέση του Αρχιπελάγους είναι επίσης ξεκάθαρη. Θεωρούμε πως απαιτείται πλήρης συναίσθηση της ατομικής ευθύνης απέναντι στην αλόγιστη ρύπανση από πλαστικές σακούλες. Η λύση είναι μία και δεν σχετίζεται με πειραματισμούς και ευρεσιτεχνίες. Περιορισμός της κατανάλωσης, επαναχρησιμοποίηση και χρήση χάρτινων ή πάνινων τσαντών.

Σχετικά Άρθρα:

Βιοσακούλες: Φύκια για οικολογικές κορδέλες, Αφροδίτη Πολίτη - Έψιλον Ελευθεροτυπίας, 7-6-09