Δράσεις του Αρχιπελάγους

Η προστασία των θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας και των υφάλων ασβεστολιθικών ροδοφυκών, αποτελεί μία από τις κύριες ερευνητικές προτεραιότητες του Αρχιπελάγους και έχει ως στόχο:

1. Την παραγωγή λεπτομερών χαρτών που απεικονίζουν τις περιοχές όπου εντοπίζονται λιβάδια Ποσειδωνίας και ύφαλοι ροδοφυκών. Με βάση τους χάρτες αυτούς, στοχεύουμε να γίνει καθορισμός αλιευτικών πεδίων για τη μέση αλιεία, μακριά από αυτά τα ευαίσθητα οικοσυστήματα, όπως άλλωστε ορίζεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις.

2. Τη συλλογή βιολογικών δεδομένων, με τη χρήση υποβρύχιου συστήματος χαρτογράφησης με κάμερα υψηλής ευκρίνειας, το οποίο παρέχει:
• Λεπτομερείς πληροφορίες ως προς τη βιοποικιλότητα και τη σύνθεση των βιοκοινωνιών των θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας και των υφάλων ασβεστολιθικών ροδοφυκών.
• Ενδείξεις υποβάθμισης και καταστροφής
• Φωτογραφικό υλικό και βίντεο, από τα οικοσυστήματα της Ποσειδωνίας και τους υφάλους ροδοφυκών, για χρήση σε καμπάνιες περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης.

3. Προώθηση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης του κοινού, σε θέματα σχετικά με τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας και τους υφάλους ασβεστολιθικών ροδοφυκών, με σκοπό τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, και κυρίως των επαγγελματιών και ερασιτεχνών αλιέων σε προσπάθειες προστασίας αυτών των οικοσυστημάτων.

Πιο συγκεκριμένα, η θαλάσσια έρευνα που πραγματοποιεί το Αρχιπέλαγος από το 2004, αναφορικά με τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας έχει επικεντρωθεί στις παρακάτω δράσεις:

1. Χαρτογράφηση των λιβαδιών Ποσειδωνίας: με στόχο την ανάπτυξη αποτελεσματικής και εύχρηστης μεθοδολογίας για την παρακολούθηση και καταγραφή της κατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας, (μία μέθοδος που θα μπορεί να εφαρμοστεί στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου), το Αρχιπέλαγος υλοποιεί πιλοτική χαρτογράφηση των λιβαδιών Ποσειδωνίας του ανατολικού Αιγαίου. Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιείται υποβρύχιο σύστημα χαρτογράφησης με κάμερα υψηλής ευκρίνειας. Φωτογραφίες και βίντεο από την κάμερα, καθώς επίσης και δεδομένα βάθους, συντεταγμένων και θερμοκρασίας, παρέχουν πληροφορίες για την παρουσία ή μη λιβαδιών, καθώς και για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται.

Το Αρχιπέλαγος, βρίσκεται σε συνεργασία με την ιταλική εταιρεία δορυφορικών εφαρμογών Planetek για την ανάπτυξη εφαρμογών τηλεπισκόπισης, ως εργαλείο για την καταγραφή και παρακολούθηση των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Δεδομένα από δορυφόρους της ESA και τον ΙΚΟΝΟS, διασταυρώνονται με δεδομένα από τις καταγραφές πεδίου (χαρτογράφηση με υποβρύχια κάμερα, sonar και μεθόδους οπτικής καταγραφής- visual census), για την ανάπτυξη ενός εργαλείου που θα προσδιορίζει ποσοτικά το μέγεθος και την πυκνότητα του λιβαδιού. Αυτή η μέθοδος έχει εφαρμοστεί πιλοτικά στην περιοχή του Καταφυγίου Άγριας Ζωής Συμπλέγματος Νησίδων Αρκιών, στα βόρεια Δωδεκάνησα, με στόχο τη μελλοντική εφαρμογή σε άλλες περιοχές των ελληνικών θαλασσών και της Μεσογείου.

2. Λεπιδοχρονολόγιση: Οι χαρτογραφήσεις που υλοποιεί το Αρχιπέλαγος, συνδυάζονται με μελέτες λεπιδοχρονολόγισης, με σκοπό την εκτίμηση της υγείας, ηλικίας και οικολογικής κατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Το ρίζωμα καθώς και οι λεγόμενες λεπίδες του ριζώματος αποσυντίθενται με ιδιαίτερα αργό ρυθμό, με αποτέλεσμα να παραμένουν στο λεγόμενο “matte” (συσσώρευμα παλαιών ριζωμάτων που βρίσκεται κάτω από το θαλάσσιο λιβάδι) για χιλιετίες. Αφού πέσουν τα φύλα, οι «θήκες» τους, οι λεγόμενες λεπίδες, παραμένουν στο ρίζωμα, και οι διακυμάνσεις στο πάχος τους αντιπροσωπεύουν ετήσιους κύκλους. Η μελέτη αυτών των διακυμάνσεων ονομάζεται λεπιδοχρονολόγιση και είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για την έρευνα των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Μέσω της λεπιδοχρονολόγισης, συγκεντρώνονται δεδομένα που αφορούν τον ρυθμό ανάπτυξης και την ετήσια παραγωγή ριζωμάτων, την εκτίμηση του ρυθμού παραγωγής φύλλων ανά έτος, τον κύκλο ανανέωσης των φύλλων, την ανίχνευση και χρονολόγηση παλαιότερης ανθοφορίας, καθώς επίσης και την εκτίμηση της συνολικής πρωτογενούς παραγωγής.

3. Ανάλυση περιεκτικότητας σε βαρέα μέταλλα: Η Ποσειδωνία, αποτελεί έναν καλό δείκτη της παρουσίας βαρέων μετάλλων στο περιβάλλον, καθώς τα φύλλα και το ρίζωμα συσσωρεύουν μέταλλα όπως ο υδράργυρος, ο χαλκός, το κάδμιο και ο μόλυβδος. Η ανάλυση των ριζωμάτων πραγματοποιείται με σκοπό την εκτίμηση της περιεκτικότητας σε βαρέα μέταλλα και τη συσσώρευσή τους σε βάθος χρόνου.

4. Μόνιμοι σταθμοί παρακολούθησης: μόνιμα τετράγωνα έχουν εγκατασταθεί σε μόνιμους σταθμούς παρακολούθησης, με σκοπό την καταγραφή της θερμοκρασίας και φωτεινότητας με τη χρήση ψηφιακών καταγραφικών (logger), καθώς και την καταγραφή του ρυθμού ανάπτυξης και παραγωγικότητας των λιβαδιών.

5. Ανάλυση ποιότητας νερού: δείγματα νερού συλλέγονται από τους σταθμούς καταγραφής και αναλύονται για την περιεκτικότητά τους σε θρεπτικά συστατικά (νιτρικά, νιτρώδη, φωσφορικά, αμμωνία) όπως επίσης και για το περιεχόμενο τους σε χλωροφύλλη α, β, γ και φαεοχρωστικές.

6. Ανάπτυξη προτάσεων πιλοτικής διαχείρισης, που απευθύνονται στις εθνικές αρχές και την τοπική αυτοδιοίκηση: Η χαρτογράφηση, η λεπιδοχρονολόγιση, οι αναλύσεις της περιεκτικότητας σε βαρέα μέταλλα και της ποιότητας του νερού, όπως επίσης και οι μόνιμοι σταθμοί παρακολούθησης λιβαδιών Ποσειδωνίας, έχουν ως στόχο την ανάπτυξη ενός εργαλείου καταγραφής και παρακολούθησης που θα επιτρέπει την ουσιαστική προστασία αυτών των ιδιαίτερα σημαντικών και σπάνιων οικοσυστημάτων. Παράλληλα, με βάση την ανάλυση των παραπάνω δεδομένων, θα δημιουργηθούν χάρτες οι οποίοι θα απεικονίζουν την ακριβή τοποθεσία και την κατάσταση των θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας. Με τη συνεργασία των εθνικών αρχών, θα είναι δυνατός ο καθορισμός περιοχών αλιευτικών πεδίων στα οποία θα απαγορεύεται η αλιεία με συρόμενα αλιευτικά εργαλεία, όπως ορίζεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Βάσει του κοινοτικού κανονισμού ΕΚ1626/94 τις 27/6/94, απαγορεύεται η αλιεία με συρόμενα αλιευτικά εργαλεία σε περιοχές όπου εντοπίζονται λιβάδια Ποσειδωνίας).

Η έρευνα για την καταγραφή των υφάλων ασβεστολιθικών ροδοφυκών, έχει πρόσφατα ξεκινήσει από το Αρχιπέλαγος, και επικεντρώνεται στην προκαταρκτική χαρτογράφηση των υφάλων, καθώς και στη ταξινόμησή τους ανάλογα με την βιοποικιλότητα που στηρίζουν.